Za’atar is een van de oudste kruidenmixen ter wereld. Het wordt al duizenden jaren gebruikt in het Midden-Oosten en de oostelijke Middellandse Zee, en het is nog steeds een van de meest geliefde mixen in de Turkse, Libanese, Syrische en Israëlische keuken. En met reden: de combinatie van tijmachtige kruiden, sumak en sesamzaad is verslavend lekker.
In dit artikel lees je wat za’atar precies is, welke ingrediënten je nodig hebt en hoe je het zelf maakt — inclusief drie variaties.
Wat is za’atar?
Za’atar is zowel de naam van een kruid als van de mix. Het woord verwijst oorspronkelijk naar een wilde tijmsoort die groeit in het Middellandse Zeegebied (Thymbra spicata of Origanum syriacum). Die plant is de basis van de mix, aangevuld met sumak, sesamzaad en zout.
Wat za’atar bijzonder maakt, is de balans tussen de kruidige, licht bittere tijm, de zure, fruitige sumak en de nootachtige sesam. Het is een mix die zowel hartig als fris is, en die op bijna alles past.
De ingrediënten voor za’atar
| Ingrediënt | Smaak | Rol |
|---|---|---|
| Tijm (of wilde tijm/oregano) | Kruidig, warm, licht bitter | Basis — het hoofdbestanddeel |
| Sumak | Fris, zuur, fruitig (bes-achtig) | Zuurheid die de mix laat knallen |
| Sesamzaad (geroosterd) | Nootachtig, warm | Textuur en diepte |
| Zeezout | Zout | Smaakversterker |
De exacte verhoudingen verschillen per regio en per gezin. Sommige maken een tijm-zware mix, andere gebruiken meer sumak. Het mooie van zelf maken is dat je de verhouding kunt kiezen die jij het lekkerst vindt.
Sumak: het geheime ingrediënt
Sumak is misschien wel het belangrijkste ingrediënt van za’atar. Het zijn gemalen, gedroogde bessen van de sumakplant. Ze geven een frisse, citroenachtige zuurgheid zonder vloeibaar te zijn. Sumak is los verkrijgbaar bij Turkse en Midden-Oosterse winkels en steeds vaker bij natuurwinkels en online specerijenhandels.
Geen sumak in huis? Je kunt het vervangen door citroenzuur of citroenschil, maar het resultaat is minder complex. Probeer sumak te vinden — het is de moeite waard.
Basisrecept za’atar
| Ingrediënt | Hoeveelheid |
|---|---|
| Tijm (gedroogd, fijngemalen) | 3 el |
| Sumak (gemalen) | 2 el |
| Sesamzaad (geroosterd) | 2 el |
| Zeezout (fijn) | 1 tl |
Rooster het sesamzaad kort in een droge koekenpan op middelhoog vuur tot het goudbruin is en begint te geuren — ongeveer 1 tot 2 minuten. Laat afkoelen. Meng alle ingrediënten en bewaar in een afgesloten potje.
Let op: gebruik timoeren of wilde oregano als je het kunt vinden. Het is de traditionele basis en geeft een andere, meer kruidige smaak dan gewone tijm. Maar gewone tijm werkt ook uitstekend.
Drie variaties
1. Libanese za’atar (extra kruidig)
Vervang 1 el tijm door 1 el oregano en voeg 1 tl gemalen korianderzaad toe. De oregano en koriander geven een extra kruidige, licht citrusachtige toon die typisch is voor de Libanese versie. Gebruik deze variant op brood met olijfolie, over labneh of door een salade.
2. Za’atar met extra sesam (voor de textuur)
Verdubbel het sesamzaad naar 4 el. Dit geeft een meer nootachtige, crunchier textuur die heerlijk is over gegrilde groenten, door een dressing of over een kom kikkererwten. Rooster het extra sesamzaad goed — het maakt het verschil.
3. Za’atar met chili (voor pit)
Voeg 1 tl chilivlokken of Aleppo-peper toe aan het basisrecept. Deze variant werkt verrassend goed over eieren (roerei, shakshuka), op gegrild vlees en over aardappels uit de oven. De chili mag niet overheersen — het is een accent.
Waar gebruik je za’atar voor?
Za’atar is ongelooflijk veelzijdig. Hier zijn de belangrijkste toepassingen:
- Op brood: meng met olijfolie en dip er brood in — de klassieke manier
- Over eieren: strooi over roerei, omelet of shakshuka
- Over yoghurt of labneh: een drizzle olijfolie + za’atar = perfecte dip
- Over gegrilde groenten: courgette, aubergine, paprika — strooi erover vlak voor het serveren
- Door salades: over een tomatensalade of fattoush
- Over vlees en kip: wrijf kip of lamsvlees in met za’atar voor het grillen
- Op gepofte aardappels: een eetlepel over een warme aardappel met boter
Za’atar bewaren
Za’atar blijft in een afgesloten potje 6 tot 12 maanden goed. Omdat het sesamzaad vet bevat, kan het ranzig worden als het te lang of te warm wordt bewaard. Bewaar het daarom op een koele, donkere plek. Ruik voor gebruik of het nog fris is.
Tip: maak za’atar in kleine hoeveelheden (genoeg voor 1-2 maanden) en rooster het sesamzaad pas vlak voor het mengen. De smaak is dan het beste.
Za’atar nauwkeurig mengen
Za’atar is eenvoudig, maar de verhouding maakt veel uit. Te veel sumak maakt de mix zuur, te veel sesam maakt hem zwaar. Meng daarom eerst een kleine kom en pas daarna aan.
Rooster sesam kort voor meer geur, maar laat het afkoelen voordat je het met droge kruiden mengt. Zo blijft de mix droger en langer goed.
Stap voor stap
- Meng tijm, oregano of marjolein als groene basis.
- Voeg sumak in kleine stappen toe en proef tussendoor.
- Rooster sesamzaad kort in een droge pan en laat volledig afkoelen.
- Meng alles losjes; maal za’atar niet tot fijn poeder.
- Bewaar in een droog potje en schep met een schone lepel.
Aan de slag
Za’atar is een van de meest bijzondere kruidenmixen die je zelf kunt maken — en een van de meest onderschatte in de Nederlandse keuken. De combinatie van tijm, sumak en sesam opent een hele nieuwe wereld aan smaken. Begin met het basisrecept, strooi het over een stuk brood met olijfolie en ontdek waarom deze mix al duizenden jaren wordt gemaakt.
Meer kruidenmixen om te ontdekken? Lees ook Italiaanse kruidenmix en BBQ-rub met kruiden uit eigen tuin.
